Cà phê buổi sáng có thật sự giúp tỉnh táo như bạn nghĩ?

Mỗi sáng thức dậy, nhiều người có thói quen với tay lấy tách cà phê trước cả khi kịp uống nước. Nhưng liệu đó có thực sự là lựa chọn tốt nhất cho cơ thể?

Bạn có phải là người vừa mở mắt đã với tay bật máy pha cà phê? Hoặc ra khỏi nhà đi làm mà chưa uống lấy một ngụm nước, nhưng lại nhất định phải có cà phê? Nếu đúng, đã đến lúc bạn nên cân nhắc lại thói quen này. Dù nhiều người cho rằng uống cà phê ngay sau khi ngủ dậy giúp tỉnh táo hơn, thực tế, thời điểm này lại không phải lúc phù hợp để nạp caffeine.

Cơ thể bạn vẫn đang “ngủ”

clothing coat blazer jacket person overcoat car transportation vehicle cup

Từ khoảng 6 giờ đến 9 giờ sáng – đặc biệt là ngay sau khi ngủ dậy – nồng độ cortisol (một loại hormone căng thẳng) trong cơ thể tăng tự nhiên. Đây là cơ chế sinh học giúp chúng ta thức dậy và bắt đầu ngày mới, đồng nghĩa với việc cơ thể vốn đã bước vào trạng thái kích hoạt mà không cần thêm chất kích thích từ bên ngoài.

Nếu bạn uống cà phê trong khoảng thời gian này, caffeine sẽ tác động lên não theo cơ chế tương tự như cortisol. Hệ quả là não bộ nhận đồng thời hai loại kích thích, dẫn đến việc hình thành dung nạp (tolerance) đối với caffeine. Theo thời gian, bạn sẽ cần uống cà phê với liều lượng cao hơn, hoặc nhiều lần hơn trong ngày để đạt được cảm giác tỉnh táo như ban đầu.

Thêm vào đó, uống cà phê khi chưa ăn gì còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tiêu hóa. Caffeine làm tăng tiết acid dịch vị, dễ dẫn đến hiện tượng ợ nóng, viêm dạ dày hoặc đầy hơi khó tiêu đặc biệt vào buổi sáng khi niêm mạc dạ dày chưa được bảo vệ đầy đủ.

Nước mới là thứ đánh thức cơ thể

pants pedestrian person female girl teen cup jeans handbag woman

Trong lúc ngủ, cơ thể mất nước qua mồ hôi và hơi thở, khiến chúng ta rơi vào tình trạng mất nước nhẹ vào buổi sáng. Uống từ 250–500 ml nước sau khi thức dậy giúp tăng lưu lượng máu lên não, cải thiện khả năng tập trung và phản xạ và mang lại hiệu quả tỉnh táo tương đương, nếu không muốn nói là tốt hơn, so với caffeine.

Nước cũng giúp kích thích nhu động ruột, hỗ trợ quá trình bài tiết tự nhiên. Một ly nước khi bụng đói có thể thúc đẩy hoạt động tiêu hóa trong ngày.

Quan trọng nhất, nước không làm rối loạn nhịp sinh học của bạn. Không giống caffeine, nước không kích thích cortisol mà để cơ thể tự điều chỉnh trạng thái tỉnh táo theo đúng chu trình sinh học tự nhiên.

Vậy, thời điểm thích hợp để uống cà phê là khi nào?

Tốt nhất, nên uống cà phê sau khi thức dậy ít nhất 1 đến 1,5 tiếng khi cơ thể đã hoàn toàn tỉnh táo một cách tự nhiên. Ở thời điểm này, hiệu quả kích thích từ caffeine sẽ phát huy tối đa mà không gây tác động tiêu cực đến cơ chế nội tiết của cơ thể.

Theo khuyến cáo của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA), lượng caffeine tối đa được khuyến nghị cho người trưởng thành là 400 mg mỗi ngày. Hàm lượng caffeine trong cà phê có thể thay đổi tùy theo loại hạt và phương pháp pha chế, nhưng trung bình, một ly Americano với hai shot espresso sẽ chứa khoảng 130–160 mg caffeine. Tính toán theo mức này, việc uống khoảng hai ly cà phê mỗi ngày vẫn nằm trong ngưỡng an toàn đối với đa số người.

Tuy nhiên, với những người nhạy cảm với caffeine hoặc dễ bị rối loạn giấc ngủ, bạn nên giảm liều lượng xuống thấp hơn.

Một lưu ý nữa là bạn nên hạn chế uống cà phê vào thời tiết nóng. Nghe có vẻ vô hại, nhưng cà phê thật ra là một trong những loại đồ uống gây mất nước. Caffeine trong cà phê hoạt động như một chất lợi tiểu, khiến cơ thể bạn bài tiết ra nhiều nước hơn qua đường tiểu. Tức là, dù có cảm giác được giải khát tức thì, bạn thực chất đang… khát hơn trước khi uống. Một cái giá khá đắt cho vài phút tỉnh táo.

Khi trời nóng lên đỉnh điểm, cơ thể đã phải mất không ít nước qua tuyến mồ hôi để tự làm mát. Thêm ly cà phê vào lúc này chẳng khác nào châm dầu vào lửa để cơ thể mất nước nhanh hơn, nguy cơ say nắng, kiệt sức, phát ban hay thậm chí là sốc nhiệt đều tăng cao. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là phải tuyệt đối tránh cà phê đá. Nếu mục đích là để giải khát và bổ sung nước, thì nên tránh. Nhưng nếu là để thưởng thức và tạo niềm vui trong ngày, thì thi thoảng bạn vẫn có thể nhâm nhi.