Khi cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump khơi mào cuộc chiến thuế quan toàn cầu, thị trường chứng khoán lập tức chao đảo. Và không chỉ chứng khoán, ngay cả vàng cũng không thoát khỏi vòng xoáy biến động.

Chúng ta đang sống trong bối cảnh thị trường tài chính nhạy cảm hơn bao giờ hết, chỉ một tín hiệu tiêu cực nhỏ cũng có thể kích hoạt làn sóng bán tháo, thổi bay hàng trăm tỷ USD giá trị thị trường. Điển hình là trường hợp Elon Musk, chỉ trong vài tuần đầu năm 2025 sau cú giảm mạnh của cổ phiếu Tesla, ông mất khoảng 120 tỷ USD tài sản, theo The Economic Times. Ngược lại, Warren Buffett có động thái phòng thủ sớm hơn khi bán ra nhiều cổ phiếu và nắm giữ lượng tiền mặt vượt 334 tỷ USD (số liệu từ cuối quý I năm 2025 của Berkshire Hathaway), củng cố vị thế thanh khoản trước biến động thị trường.

Khi căng thẳng địa chính trị leo thang và thương mại toàn cầu rơi vào thế giằng co, dòng tiền bắt đầu chuyển hướng. Trong cơn hỗn loạn, các nhà đầu tư tìm đến vàng như một nơi trú ẩn an toàn. Và rồi, giữa tháng 3/2025, kim loại quý này lần đầu tiên vượt ngưỡng 3.000 USD/ounce, đánh dấu kỷ nguyên mới cho giá trị mà nó đại diện.

Nguyên nhân gốc rễ cho sự trỗi dậy của vàng đến từ những bất ổn trong chính sách thương mại quốc tế. Cụ thể, lập trường bảo hộ thương mại mà chính quyền Donald Trump theo đuổi đã kích hoạt lo ngại về cuộc chiến thương mại quy mô lớn, kéo theo nguy cơ lạm phát tăng cao và tăng trưởng kinh tế bị kìm hãm. Trong môi trường đó, tài sản rủi ro trở nên mong manh, trong khi những tài sản mang tính lưu trữ giá trị như vàng lại lên ngôi.

Giá trị hữu hình và vô hình của vàng

Từ 6.500 năm trước, loài người đã bị mê hoặc bởi kim loại vàng. Bên cạnh sự hiếm có hay khả năng chống oxy hóa tuyệt vời, vàng còn biểu trưng cho sự vĩnh cửu mà thời gian không thể bào mòn. Với người Ai Cập cổ đại, vàng là ánh sáng thiêng liêng của thần mặt trời Ra. Chỉ có Pharaoh mới xứng đáng đeo thứ ánh sáng ấy lên người. Người Inca lại gọi vàng là “nước mắt của mặt trời”, là thứ dành để dâng tặng thần linh.

Tuy nhiên, sự hấp dẫn của vàng không dừng lại ở tâm linh hay nghi lễ. Khi người Lydia, một nền văn minh cổ đại thuộc vùng Tiểu Á, đúc những đồng tiền vàng đầu tiên vào thế kỷ 7 TCN, họ không chỉ tạo ra phương tiện giao dịch mà còn khởi động kỷ nguyên tài chính mang tên chế độ bản vị vàng (Gold Standard). Đến thế kỷ 19, khi tiêu chuẩn vàng được nhiều quốc gia áp dụng, thứ kim loại tưởng chừng “vô dụng” này bỗng trở thành trụ cột cho cả nền kinh tế toàn cầu.

Trong hình hài lá vàng mỏng manh mà kiêu hãnh, vàng từng thắp sáng cả thời đại hoàng kim của nghệ thuật châu Âu thời Phục Hưng và Baroque. Và trong thế giới thủ công xa xỉ, vàng là thứ nguyên liệu không thể thay thế, mềm mại vừa đủ để uốn cong, nhưng cũng kiên cường để lưu giữ từng chi tiết.

Vàng trở lại vị thế tài sản phòng vệ trong bối cảnh bất ổn toàn cầu

Từ năm 2000 đến nay, vàng tăng trưởng vượt trội so với các chỉ số chứng khoán chủ chốt và được nhận định như một trong những tài sản có hiệu suất tích lũy tốt nhất thế kỷ XXI. Adrian Ash, Giám đốc bộ phận nghiên cứu của BullionVault, nhận định với Financial Times rằng vàng hưởng lợi từ chuỗi các cú sốc tài chính toàn cầu, bao gồm khủng hoảng tài chính năm 2008, sự kiện Brexit năm 2016 và tình trạng leo thang căng thẳng địa chính trị.

Theo ông Ash, niềm tin vào tính bền vững của các nền dân chủ phương Tây đã bị xói mòn đáng kể, từ đó vai trò của vàng như công cụ phòng vệ rủi ro tăng mạnh. Song song với đó, nhu cầu mua vàng từ các ngân hàng trung ương, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi, cũng là động lực chính thúc đẩy xu hướng tăng giá. Trong ba năm liên tiếp, các ngân hàng trung ương mua vào trên 1.000 tấn vàng mỗi năm, nhằm tái cơ cấu dự trữ ngoại hối theo hướng giảm phụ thuộc vào đồng tiền pháp định.

John Ciampaglia, Tổng giám đốc điều hành của Sprott Asset Management, cũng chỉ ra rằng mức nợ toàn cầu tăng trong suốt 25 năm qua và đang tạo áp lực lớn lên triển vọng kinh tế vĩ mô cũng như cấu trúc bảng cân đối kế toán. Chính trong bối cảnh đó, vàng tiếp tục phát huy vai trò là tài sản lưu giữ giá trị. Ngoài ra, theo Financial Times, kỳ vọng về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ điều chỉnh nới lỏng chính sách tiền tệ cũng là yếu tố góp phần thúc đẩy đà tăng của giá vàng. Là một tài sản không mang lại dòng tiền định kỳ, vàng có xu hướng được hưởng lợi trong môi trường lãi suất thấp, khi lợi suất thực của các tài sản thu nhập cố định như trái phiếu trở nên kém hấp dẫn. 

Hãy nhìn lại những thời điểm biến động lớn của thị trường tài chính. Năm 2008, giữa khủng hoảng toàn cầu, vàng lần đầu vượt ngưỡng 1.000 USD/ounce. Tháng 8/2020, giữa đại dịch COVID-19, giá vàng lập đỉnh mới ở mức 2.000 USD. Giờ đây, khi bất ổn vĩ mô quay trở lại, diễn biến giá vàng tiếp tục lặp lại những mô hình quen thuộc.

Một trong những xu hướng đáng chú ý là dòng chảy mạnh của vàng vật chất vào Hoa Kỳ, phát sinh từ lo ngại rằng chính quyền Trump có thể áp thuế nhập khẩu đối với vàng. Theo một bài viết khác của Financial Times, kể từ thời điểm Trump đắc cử, đã có hơn 70 tỷ đô la Mỹ giá trị vàng được vận chuyển đến New York, dẫn đến mức tích trữ cao kỷ lục tại hệ thống kho dự trữ của sàn giao dịch COMEX. Dòng vốn này gây ra sự mất cân đối nghiêm trọng trên thị trường vàng toàn cầu, khiến nguồn cung vàng vật chất tại London, trung tâm thanh toán và giao dịch vàng lớn nhất thế giới rơi vào tình trạng khan hiếm tạm thời.

Một trong những nguyên nhân gây ra sự gián đoạn này là sự khác biệt trong tiêu chuẩn hóa sản phẩm. Tại thị trường London, vàng được giao dịch chủ yếu dưới dạng thỏi 400 ounce, trong khi tại New York, tiêu chuẩn phổ biến là các thỏi có trọng lượng dưới 1 kg. Điều này buộc thị trường phải sử dụng Thụy Sĩ như điểm trung chuyển kỹ thuật. Tại đây, vàng được tái luyện và gia công lại thành các kích thước phù hợp trước khi được xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ. Hiện tượng dịch chuyển vàng quy mô lớn sang New York đang tạo ra tình trạng thiếu thanh khoản tại thị trường London. Thời gian chờ rút vàng từ Ngân hàng Trung ương Anh kéo dài vượt quá bốn tuần, đồng thời làm tăng đột biến lãi suất cho thuê vàng ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng.

Bên cạnh những rủi ro về thanh khoản, chi phí logistics trong việc luân chuyển vàng giữa hai trung tâm tài chính lớn này cũng là thách thức đáng kể. Quá trình vận chuyển bao gồm các công đoạn bảo vệ nghiêm ngặt bằng xe bọc thép, sử dụng các chuyến bay thương mại có giới hạn tải trọng tối đa 5 tấn mỗi chuyến, tiếp đến là vận chuyển đến các cơ sở luyện kim để tái chế, đúc thành thỏi có quy cách nhỏ hơn, rồi mới được xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Tổng chi phí bổ sung cho toàn bộ chuỗi vận hành này dao động từ 3 đến 5 đô la Mỹ cho mỗi ounce vàng, làm gia tăng chi phí giao dịch và ảnh hưởng đến cơ cấu giá trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh rủi ro liên quan đến việc áp thuế nhập khẩu vàng có xu hướng giảm dần, Financial Times nhận định dòng vốn vàng vật chất chảy vào New York sẽ bắt đầu chững lại. Trường hợp chính quyền Trump không triển khai các biện pháp kiểm soát thương mại đối với mặt hàng kim loại quý này, nhiều nhà đầu tư có thể sẽ tái cơ cấu danh mục dự trữ bằng cách chuyển vàng trở lại lưu trữ tại London, nơi có chi phí lưu kho thấp hơn và thị trường có tính thanh khoản cao.

Tuy nhiên, vượt lên các yếu tố biến động trong ngắn hạn, vàng vẫn được đánh giá là một công cụ phòng vệ vĩ mô mang tính chiến lược đối với nhà đầu tư toàn cầu trong bối cảnh rủi ro kinh tế tiếp tục gia tăng. Việc các ngân hàng trung ương tiếp tục mở rộng dự trữ vàng miếng và các tổ chức đầu tư tăng cường phân bổ vào tài sản phi lợi suất nhằm đối phó với nguy cơ lạm phát đã giúp củng cố vai trò của vàng như một loại tài sản có tính phòng thủ cao trong hệ thống tài chính quốc tế. Trong khi đó, các nhà máy luyện kim tại Thụy Sĩ vẫn duy trì công suất hoạt động tối đa để đáp ứng nguồn cầu ổn định và mang tính dài hạn. Sau hàng thiên niên kỷ, nhu cầu tích lũy vàng vật chất vẫn chưa cho thấy dấu hiệu suy giảm, tiếp tục phản ánh tâm lý tìm kiếm giá trị bền vững trong môi trường kinh tế toàn cầu đầy bất định.